Lucaswashier

Nederlanders; dat zijn Willem-Alexanders met gladgeschoren appelwangetjes en een altijd wat slaperige blik in de waterblauwe ogen. Van Turken hebben we natuurlijk ook een handzaam beeld; een kleiner maar breder iets, met felle donkere ogen boven een dikke zwarte snor, een beulsbuik en geen directe noodzaak tot kleden vanwege de zuiver scheerwollen beharing.

Nederlanders sidderen een beetje voor Turken. Al die enge verhalen uit de tijd toen Ivanhoe en Floris de westerse cultuur zo wisten te verheffen. Terwijl de edelvrouwen thuis er niet eens over peinsden een winterpeen onder die kuisheidsgordel te wurmen, vlogen bij Jerusalem en Constantinopel de koppen van hun echtgenoten in het rond. Menig om de nek hangend sleuteltje van zo’n gordel is op een rivier van gristelijk bloed de Bosporus ingespoeld.

Schurken; die Turken! Byzantijnse boemannen! We durven ze dan ook niet ferm buiten de EU te houden. We laten Turkse maffiabonsjes hele stadsstraten opkopen. We gaven hun overheid carte blanche bij het ‘corrigeren’ van de catalogus voor een etnische expositie in de Nieuwe Kerk te Amsterdam, zodat de Turk niet mis te verstaan fraai naar voren kwam. Cultureel respect, discreet aangepast en met Nederlandse subsidies ondersteund.

Een trend?
Op 11 maart 2007 werden de deelnemers aan ‘De Avond van het Boek’, een literaire quiz van de NPS en het NRC Handelsblad, verzocht de lippen verzegeld te houden inzake een hot item: de bedreigingen aan het adres en het hoofd van schrijfster Naima El Bezaz. Collega Elsbeth Etty kon hier haar mond niet over houden, en zo kwam het een paar dagen later alsnog breeduit in het nieuws. Zoals Hans Jansen in Opinio stelde; ‘De tv-kijkers hebben, weer zonder dat te beseffen, op een publieke zender een gecensureerd programma bekeken’.

Dit voorbeeld heeft weinig met Turken an sich te maken, Bezaz is een schrijfster van Marokkaanse oorsprong, haar koppensnellers zijn nog Marokkaanser. Daarbij lijkt het censuurinitiatief hier toch wel geheel van Nederlanderse kant te zijn gekomen.
Maar met Geert Mak zitten we weer in Turkije. Van Geert Maks Boekenweek- geschenk ‘De Brug’ gaat in het najaar ook een Turkse vertaling komen; ‘Köprü’. Het speelt zich af in Istanbul, op een brug ‘die het oude Turkije met het nieuwe verbindt.’

Mak heeft in ‘Köprü’ mogelijk enkele nietbestaande zaken als Armenië en Koerdistan aangekaart. Hij schrijft in elk geval iets onaardigs over de ‘aartsvader van Turkije’. Officieel is dat Abraham ( o ja?); maar ik vermoed dat Geert Atatürk bedoelt. De Turkse uitgever pakte in elk geval het kromzwaard van zijn betovergrootvader en liet het op het vertaalde manuscript neerkomen.

Wat er toen gebeurde! Iemand husselde de weggesneden Turkse passages en ongesneden Nederlandse passages door elkaar, en zo werd de Nederlandse versie onbedoeld gekuist, hoe krijgen ze het voor elkaar.

Ik vraag me af waarom Mak niet heeft gezegd: ‘de tering voor die Turken, als ze niet uit willen geven wat ik geschreven heb, laten ze het maar.’
Omdat de Turkse literatuurmarkt meer royalties oplevert dan de Nederlandse?
Ach, wat ik al niet voor geld zou doen. Een boek over Koerden schrijven, zonder het over Koerden te hebben, bijvoorbeeld. Verkrijgbaar bij uitgeverij De Heilige Schijn.